Voor een bestuurder geldt in Nederland een hoge drempel voordat hij of zij persoonlijk aansprakelijk wordt gehouden voor schulden van de vennootschap. Dat is niet voor niets. In beginsel handelt een bestuurder namens de onderneming, en niet voor eigen rekening. Daarbij is het maatschappelijk onwenselijk dat bestuurders uit angst voor persoonlijke risico’s de stekker eruit trekken of hun handelen enkel door defensieve overwegingen laten bepalen.
Die bescherming kent echter grenzen. Met name wanneer een onderneming te lang wordt voortgezet, terwijl duidelijk is, of had moeten zijn, dat schuldeisers daardoor onbetaald zullen blijven. Op dat moment kan die persoonlijke bescherming wegvallen. Juist dát moment is voor bestuurders vaak moeilijk te herkennen, maar wél van groot belang.
Wanneer wordt voortzetting riskant?
Een onderneming in zwaar weer mag risico’s nemen. Een deel van de activiteiten stopzetten, nieuwe initiatieven oppakken, herstructureren, nieuwe financiering zoeken of onderhandelen met schuldeisers is doorgaans toegestaan en vaak zelfs wenselijk. Bestuurders worden niet afgerekend op het feit dat een onderneming uiteindelijk niet wordt gered, maar op de vraag of zij in die fase keuzes hebben gemaakt die, gelet op de omstandigheden van dat moment, nog verdedigbaar waren.
Het spanningsveld ontstaat wanneer voor een bestuurder duidelijk wordt, of had moeten worden, dat de vennootschap nieuwe verplichtingen aangaat terwijl niet langer redelijkerwijs mag worden verwacht dat deze kunnen worden nagekomen. Met andere woorden: wanneer voortzetting van de onderneming voorzienbaar leidt tot benadeling van schuldeisers.
Dat is geen scherp afgebakend moment, maar een fase waarin de ruimte om te ondernemen geleidelijk kleiner wordt. In die fase verschuift het beoordelingskader: van primair gericht op continuïteit naar een steeds zwaardere weging van de belangen van schuldeisers.
Belangrijke signalen zijn onder meer:
- Structureel betalingsonvermogen;
- Liquiditeitstekorten;
- Het ontbreken van concrete financierings- of herstelmogelijkheden;
- Het aangaan van verplichtingen terwijl duidelijk is dat betaling mogelijk niet meer volgt;
- Het vooruit schuiven van problemen zonder plan of onderbouwing.
De ‘schemerzone’ van beslissingen
Bestuurders van een vennootschap in zwaar weer kunnen terechtkomen in wat wel de schemerzone wordt genoemd: de periode waarin de onderneming nog draait, maar feitelijk op de rand van insolventie balanceert. In die fase moeten dagelijks keuzes worden gemaakt, bijvoorbeeld over welke facturen nog wel worden betaald en welke niet.
Selectief betalen is niet automatisch verboden. Het kan zelfs noodzakelijk zijn om de onderneming draaiende te houden. Maar deze keuzes moeten verdedigbaar, zorgvuldig en uitlegbaar zijn. Beslissingen die niet voortkomen uit een zelfstandige zakelijke rechtvaardiging, maar uitsluitend zijn ingegeven door druk van individuele schuldeisers, of die bepaalde partijen bevoordelen of benadelen zonder dat dit past binnen een bredere belangenafweging van de vennootschap en haar schuldeisers, zullen achteraf worden aangemerkt als handelen dat persoonlijk een ernstig verwijt oplevert. Voor een bestuurder zijn het lastige keuzes. Wie betaal ik wel nog en wie niet.
Stoppen kan ook zorgvuldig bestuur zijn
Besturen betekent niet alleen doorgaan, maar ook tijdig erkennen wanneer voortzetting niet langer verantwoord is. Het gecontroleerd afbouwen van activiteiten, het voorbereiden van een herstructurering of het nemen van insolventiemaatregelen kan juist getuigen van zorgvuldig bestuur.
Wie te lang doorgaat zonder realistisch perspectief, loopt het risico dat zakelijke tegenslag omslaat in persoonlijke aansprakelijkheid.
Tijdige begeleiding voorkomt persoonlijke risico’s
Juist omdat deze afwegingen complex en contextafhankelijk zijn, is tijdige juridische begeleiding essentieel. Niet pas wanneer het einde onafwendbaar is, maar juist in de fase daarvoor.
Als gespecialiseerd advocaat van de sectie ondernemings- en insolventierecht begeleid ik samen met kantoorgenoten bestuurders van ondernemingen in zwaar weer bij het maken en vastleggen van verdedigbare keuzes, het inschatten van aansprakelijkheidsrisico’s en het vinden van passende oplossingen. Goede begeleiding biedt niet alleen juridische bescherming, maar ook rust en overzicht in een onzekere periode.
Voor een vrijblijvend gesprek kunt u mij bereiken via sbarra@thuispartners.nl of 045-5719005.